Mamlakatda ijtimoiy barqarorlikni ta’minlash omili sifatida axborot xavfsizligi

Davlat xizmatlaridan tortib shaxsiy muloqotlargacha bo‘lgan barcha sohalarni qamrab olgan mamlakatimizning jadal raqamlashuvi kundalik hayot tuzilmasini tubdan o‘zgartirdi. Internet shunchaki axborot olish vositasi bo‘lishdan to‘xtab, dunyoqarash, qadriyatlar va yoshlarning ijtimoiy qarashlari shakllanadigan muhitga aylandi.

Ushbu muhitda «real» va «virtual» o‘rtasidagi chegaralar o‘chmoqda. Ilgari tor doiralar bilan cheklangan buzg‘unchi kontent endi keng omma uchun darhol ochiq bo‘lmoqda. Sotsiologiya nuqtayi nazaridan, bu mafkuraviy zararlanish xavfini tug‘diradi: buzg‘unchi g‘oyalar jozibador raqamli formatlar (qisqa videolar, virusli kontent) orqali taqdim etilganda, ular, ayniqsa, o‘z shaxsiyatini shakllantirish jarayonida bo‘lgan shaxslarning tanqidiy filtrlarini aylanib o‘tishi mumkin.

Masalaning ijtimoiy barqarorlik tekisligiga o‘tishi shuni anglatadiki, asosiy mudofaa chizig‘i bloklash serverlari orqali emas, balki fuqarolarning o‘z anglashi orqali o‘tadi. Jamiyat barqarorligi har bir internet foydalanuvchisi o‘z mas’uliyatini his qilganda ta’minlanadi:

• Tarqatilayotgan axborot uchun.

• Farzandlari iste’mol qilayotgan kontentni tanlash uchun.

• Ijtimoiy tarmoqlardagi provokatsiyalarga nisbatan reaksiya uchun.

Shunday qilib, bugungi kunda mamlakatimizda axborot xavfsizligi — bu murakkab ijtimoiy-psixologik jarayondir. Ekspertlar hamjamiyati davlatga jamiyat ovozini eshitishga, jamiyatga esa davr chaqiriqlarini tushunishga yordam beradigan bog‘lovchi bo‘g‘in bo‘lib xizmat qiladi va kelajak avlodlar uchun barqaror hamda xavfsiz raqamli muhitni shakllantiradi.

Tahdidlar monitoringi: statistik kesim

O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining dolzarb ma’lumotlariga ko‘ra, ekstremistik va terrorchilik mafkurasi manbalari [1] deb tan olingan internet resurslari soni 1894 taga yetdi. Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, faqat oxirgi uch oy ichida ro‘yxat qariyb 70 ta yangi resurs bilan to‘ldirilgan.

Taqiqlangan kontentning asosiy platformalar bo‘yicha taqsimoti quyidagicha ko‘rinadi:

• Telegram: 886 ta kanal va guruh.
• Instagram: 405 ta profil.
• Facebook: 276 ta sahifa.
• YouTube: 202 ta kanal.
• TikTok: 68 ta akkaunt.
• Boshqa manbalar: 57 ta resurs (veb-saytlar va Threads'ni o‘z ichiga olgan holda).

Ushbu ma’lumotlar messenjerlar va ijtimoiy tarmoqlar buzg‘unchi g‘oyalarni tarqatish uchun ustuvor maydon bo‘lib qolayotganini va jamiyatdan yuqori darajadagi ogohlikni talab qilishini tasdiqlaydi.

Ish joyida axborot xavfsizligini ta’minlash uchun «Ijtimoiy fikr» RJIOMda tarmoq resurslaridan foydalanish bo‘yicha qat’iy siyosat amalga oshirilmoqda.

Bu strategiyaning muhim elementi shundan iboratki, taqiqlangan materiallarni, jumladan, ekstremistik va terrorchilik kontentini o‘z ichiga olgan barcha aniqlangan internet resurslari xodimlar uchun maxsus dasturiy-texnik vositalar yordamida bloklanadi.

Mazkur yondashuv quyidagi vazifalarni ta’minlaydi:

• Kirish imkoniyatini istisno qilish: Korporativ tarmoqdagi trafikni dasturiy filtrlash O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining rasmiy ro‘yxatiga kiritilgan resurslarga kirishni avtomatik tarzda cheklaydi.
• Xavflarni kamaytirish: Texnik bloklash xodimlarning buzg‘unchi saytlarga tasodifan o‘tib ketish ehtimolini minimallashtiradi, bu esa tashkilotning axborot infratuzilmasini potensial tahdidlardan himoya qiladi.
• Reglamentlarga rioya qilish: Bloklash jarayonining avtomatlashtirilishi tashkilot faoliyatining yangi tahdidlar aniqlanishi bilan muntazam ravishda yangilanib boriladigan taqiqlangan manbalarning dolzarb ro‘yxatiga qat’iy mos kelishini ta’minlaydi.

Shunday qilib, jamoatchilik fikrini o‘rganish bo‘yicha tahliliy ishlar bilan bir qatorda, tashkilot markaz mutaxassislari faoliyatiga buzg‘unchi kontentning ta’sirini istisno qiluvchi xavfsiz ish muhitini shakllantirish uchun zarur texnik choralarni ko‘rmoqda.

Axborot xavfsizligining sotsiologik o‘lchovi

«Ijtimoiy fikr» RJIOM nuqtayi nazaridan, mafkuraviy tahdidlarga qarshi kurashning samaradorligi fuqarolarning «raqamli immuniteti» darajasiga bevosita bog‘liq. Markaz tadqiqotlari shuni ko‘rsatadiki, O‘zbekiston aholisi tinchlik, totuvlik va fuqarolik mas’uliyati tamoyillariga yuksak darajada sodiqlikni namoyon etmoqda. Biroq, «axborot shovqini» davrida hatto eng barqaror qadriyatlar ham maqsadli buzg‘unchi ta’sir ostida eroziyaga uchrashi mumkin.

Bu borada fuqarolik jamiyati institutlari oldida turgan asosiy vazifalar quyidagilardir:

Mediasavodxonlik darajasini oshirish: Aholini kirib kelayotgan axborotni tanqidiy tahlil qilish, manbalarni tekshirish va manipulyativ texnikalarni aniqlash ko‘nikmalariga o‘qitish.

Preventiv mexanizmlarni kuchaytirish: Jamoatchilik ongida mamlakat xavfsizligiga tahdid soluvchi kontentga nisbatan murosasizlikni shakllantirish, buning uchun bunyodkor va konstruktiv narrativlarni ommalashtirish.

Yoshlar bilan muloqot: Yoshlarning raqamli muhitdagi yuqori faolligini hisobga olgan holda, aynan shu yosh guruhi o‘z axborot kun tartibini ongli ravishda shakllantirishga yordam beradigan maxsus dasturlarga muhtoj.

Fuqarolik jamiyatining mas’uliyati

Axborot xavfsizligini ta’minlash ma’muriy choralar va resurslarni texnik bloklash bilan cheklanib qolmasligi kerak. Bu har bir fuqaroning ishtirokini talab qiladigan jarayondir. Jamoatchilik fikri tahlili shuni ko‘rsatadiki, o‘zbekistonliklar axborot makonini himoya qilishni mamlakatning progressiv rivojlanishini saqlab qolish kafolati sifatida anglaydilar.

 

 

Muratov Timur Ravilevich
Raqamli texnologiyalar va innovatsiyalar bo‘yicha
direktor o‘rinbosari

 

[1] https://sud.uz/wp-content/uploads/2026/07/restricted-links-and-materials.pdf