Мамлакатда ижтимоий барқарорликни таъминлаш омили сифатида ахборот хавфсизлиги

Давлат хизматларидан тортиб шахсий мулоқотларгача бўлган барча соҳаларни қамраб олган мамлакатимизнинг жадал рақамлашуви кундалик ҳаёт тузилмасини тубдан ўзгартирди. Интернет шунчаки ахборот олиш воситаси бўлишдан тўхтаб, дунёқараш, қадриятлар ва ёшларнинг ижтимоий қарашлари шаклланадиган муҳитга айланди.

Ушбу муҳитда «реал» ва «виртуал» ўртасидаги чегаралар ўчмоқда. Илгари тор доиралар билан чекланган бузғунчи контент энди кенг омма учун дарҳол очиқ бўлмоқда. Социология нуқтаи назаридан, бу мафкуравий зарарланиш хавфини туғдиради: бузғунчи ғоялар жозибадор рақамли форматлар (қисқа видеолар, вирусли контент) орқали тақдим этилганда, улар, айниқса, ўз шахсиятини шакллантириш жараёнида бўлган шахсларнинг танқидий фильтрларини айланиб ўтиши мумкин.

Масаланинг ижтимоий барқарорлик текислигига ўтиши шуни англатадики, асосий мудофаа чизиғи блоклаш серверлари орқали эмас, балки фуқароларнинг ўз англаши орқали ўтади. Жамият барқарорлиги ҳар бир интернет фойдаланувчиси ўз масъулиятини ҳис қилганда таъминланади:

• Тарқатилаётган ахборот учун.
• Фарзандлари истеъмол қилаётган контентни танлаш учун.
• Ижтимоий тармоқлардаги провокацияларга нисбатан реакция учун.

Шундай қилиб, бугунги кунда мамлакатимизда ахборот хавфсизлиги — бу мураккаб ижтимоий-психологик жараёндир. Экспертлар ҳамжамияти давлатга жамият овозини эшитишга, жамиятга эса давр чақириқларини тушунишга ёрдам берадиган боғловчи бўғин бўлиб хизмат қилади ва келажак авлодлар учун барқарор ҳамда хавфсиз рақамли муҳитни шакллантиради.

Таҳдидлар мониторинги: статистик кесим

Ўзбекистон Республикаси Олий судининг долзарб маълумотларига кўра, экстремистик ва террорчилик мафкураси манбалари[1] деб тан олинган интернет ресурслари сони 1894 тага етди. Таҳлиллар шуни кўрсатадики, фақат охирги уч ой ичида рўйхат қарийб 70 та янги ресурс билан тўлдирилган.

Тақиқланган контентнинг асосий платформалар бўйича тақсимоти қуйидагича кўринади:

• Telegram: 886 та канал ва гуруҳ.
• Instagram: 405 та профил.
• Facebook: 276 та саҳифа.
• YouTube: 202 та канал.
• TikTok: 68 та аккаунт.
• Бошқа манбалар: 57 та ресурс (веб-сайтлар ва Threads'ни ўз ичига олган ҳолда).

Ушбу маълумотлар мессенжерлар ва ижтимоий тармоқлар бузғунчи ғояларни тарқатиш учун устувор майдон бўлиб қолаётганини ва жамиятдан юқори даражадаги огоҳликни талаб қилишини тасдиқлайди.

Иш жойида ахборот хавфсизлигини таъминлаш учун «Ижтимоий фикр» РЖИОМда тармоқ ресурсларидан фойдаланиш бўйича қатъий сиёсат амалга оширилмоқда.

Бу стратегиянинг муҳим элементи шундан иборатки, тақиқланган материалларни, жумладан, экстремистик ва террорчилик контентини ўз ичига олган барча аниқланган интернет ресурслари ходимлар учун махсус дастурий-техник воситалар ёрдамида блокланади.

Мазкур ёндашув қуйидаги вазифаларни таъминлайди:

• Кириш имкониятини истисно қилиш: Корпоратив тармоқдаги трафикни дастурий фильтрлаш Ўзбекистон Республикаси Олий судининг расмий рўйхатига киритилган ресурсларга киришни автоматик тарзда чеклайди.
• Хавфларни камайтириш: Техник блоклаш ходимларнинг бузғунчи сайтларга тасодифан ўтиб кетиш эҳтимолини минималлаштиради, бу эса ташкилотнинг ахборот инфратузилмасини потенциал таҳдидлардан ҳимоя қилади.
• Регламентларга риоя қилиш: Блоклаш жараёнининг автоматлаштирилиши ташкилот фаолиятининг янги таҳдидлар аниқланиши билан мунтазам равишда янгиланиб бориладиган тақиқланган манбаларнинг долзарб рўйхатига қатъий мос келишини таъминлайди.

Шундай қилиб, жамоатчилик фикрини ўрганиш бўйича таҳлилий ишлар билан бир қаторда, ташкилот марказ мутахассислари фаолиятига бузғунчи контентнинг таъсирини истисно қилувчи хавфсиз иш муҳитини шакллантириш учун зарур техник чораларни кўрмоқда.

Ахборот хавфсизлигининг социологик ўлчови

«Ижтимоий фикр» РЖИОМ нуқтаи назаридан, мафкуравий таҳдидларга қарши курашнинг самарадорлиги фуқароларнинг «рақамли иммунитети» даражасига бевосита боғлиқ. Марказ тадқиқотлари шуни кўрсатадики, Ўзбекистон аҳолиси тинчлик, тотувлик ва фуқаролик масъулияти тамойилларига юксак даражада содиқликни намоён этмоқда. Бироқ, «ахборот шовқини» даврида ҳатто энг барқарор қадриятлар ҳам мақсадли бузғунчи таъсир остида эрозияга учраши мумкин.

Бу борада фуқаролик жамияти институтлари олдида турган асосий вазифалар қуйидагилардир:

Медиасаводхонлик даражасини ошириш: Аҳолини кириб келаётган ахборотни танқидий таҳлил қилиш, манбаларни текшириш ва манипулятив техникаларни аниқлаш кўникмаларига ўқитиш.

Превентив механизмларни кучайтириш: Жамоатчилик онгида мамлакат хавфсизлигига таҳдид солувчи контентга нисбатан муросасизликни шакллантириш, бунинг учун бунёдкор ва конструктив нарративларни оммалаштириш.

Ёшлар билан мулоқот: Ёшларнинг рақамли муҳитдаги юқори фаоллигини ҳисобга олган ҳолда, айнан шу ёш гуруҳи ўз ахборот кун тартибини онгли равишда шакллантиришга ёрдам берадиган махсус дастурларга муҳтож.

Фуқаролик жамиятининг масъулияти

Ахборот хавфсизлигини таъминлаш маъмурий чоралар ва ресурсларни техник блоклаш билан чекланиб қолмаслиги керак. Бу ҳар бир фуқаронинг иштирокини талаб қиладиган жараёндир. Жамоатчилик фикри таҳлили шуни кўрсатадики, ўзбекистонликлар ахборот маконини ҳимоя қилишни мамлакатнинг прогрессив ривожланишини сақлаб қолиш кафолати сифатида англайдилар.

 

 Муратов Тимур Равильевич
Рақамли технологиялар ва инновациялар бўйича
директор ўринбосари

[1] https://sud.uz/wp-content/uploads/2026/07/restricted-links-and-materials.pdf