КОРРУПЦИЯГА ҚАРШИ КУРАШИШДА ЖАМОАТЧИЛИК ИШТИРОКИ: МИЛЛИЙ ВА ХАЛҚАРО ТАЖРИБА

2026 йил 5 октябрь куни Ўзбекистон Республикаси Коррупцияга қарши курашиш агентлигида нодавлат нотижорат ташкилотлари ва фуқаролик жамияти институтлари вакиллари учун коррупциянинг олдини олиш, жамоатчилик назоратининг таъсирчан механизмларини ривожлантириш ва халқаро тажрибани ўрганишга бағишланган семинар-тренинг бўлиб ўтди.

Тадбир «Ўзбекистонда давлат бошқарувини такомиллаштириш – инклюзив коррупциянинг олдини олиш» лойиҳаси доирасида Ўзбекистон Республикаси Коррупцияга қарши курашиш агентлиги, Европа Иттифоқи, Германия халқаро ҳамкорлик жамияти (GIZ), Латвия Марказий молия ва шартномалар агентлиги ҳамда «Transparency International Latvia» ҳамкорлигида ташкил этилди. Унинг асосий мақсади фуқаролик жамияти институтларининг коррупцияга қарши курашишдаги иштирокини кенгайтириш, жамоатчилик назоратини самарали ташкил этиш бўйича амалий кўникмаларни ривожлантиришдан иборат бўлди.

Семинар-тренингда «Ижтимоий фикр» Республика жамоатчилик фикрини ўрганиш маркази вакиллари Ш. Бобоев ва У. Халиковалар иштирок этдилар. Марказнинг мазкур тадбирдаги иштироки жамоатчилик фикрини ўрганиш, ижтимоий жараёнларни илмий таҳлил қилиш ва фуқаролар позициясини ўрганиш натижаларидан жамоатчилик назорати механизмларида фойдаланиш нуқтаи назаридан аҳамиятлидир.

Тадбирда «Transparency International Latvia» эксперти Артурс Биковс, «Transparency International Қирғизистон» эксперти Айгул Акматжанова, Коррупцияга қарши курашиш агентлиги ҳузуридаги Жамоатчилик кенгаши раиси, «Демократия ва инсон ҳуқуқлари институти» республика жамоат бирлашмаси директори ўринбосари Фозилжон Отахонов иштирок этди. Халқаро ва миллий экспертлар иштирокидаги мулоқот коррупциянинг олдини олишда фуқаролик жамиятининг ўрнини турли мамлакатлар тажрибаси асосида муҳокама қилиш имконини берди.

Семинарнинг биринчи йўналишида коррупциянинг олдини олиш ва давлат институтлари ҳисобдорлигини оширишда фуқаролик жамиятининг ўрни муҳокама қилинди. Жамоатчилик назорати, мониторинг, жамоатчилик экспертизаси, қарорлар лойиҳаларини муҳокама қилишда иштирок этиш, асосланган таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқиш ННТлар фаолиятининг муҳим воситалари сифатида кўриб чиқилди. Марказий Осиё ва бошқа постсовет мамлакатларида фуқаролик жамияти ташкилотларининг коррупцияга қарши ислоҳотлардаги иштирокига оид тажрибалар таҳлил қилинди.

Алоҳида эътибор жамоатчилик мониторингини далилларга асосланган ёндашувлар асосида ташкил этиш масаласига қаратилди. Очиқ маълумотлар, расмий ҳужжатлар ва давлат порталларидан фойдаланиш, давлат харидлари ва давлат хизматларида коррупция хавфини кўрсатувчи белгиларни аниқлаш, турли манбалардан олинган маълумотларни йиғиш, текшириш ва қиёсий таҳлил қилиш усуллари муҳокама қилинди. Амалий машғулотларда иштирокчилар мониторинг саволини шакллантириш ва жамоатчилик мониторинги режасини ишлаб чиқиш бўйича гуруҳларда ишладилар.

Семинарнинг яна бир муҳим йўналиши халқаро коррупцияга қарши стандартлар ва уларнинг ижросини жамоатчилик томонидан мониторинг қилиш масалаларига бағишланди. БМТнинг Коррупцияга қарши конвенцияси (UNCAC), OECD Истанбул ҳаракатлар режасининг 5-мониторинг раунди ҳамда ННТларнинг муқобил ҳисоботлар тайёрлашдаги иштироки кўриб чиқилди. Иштирокчилар халқаро стандартларни миллий амалиёт билан қиёслаб, далилларга асосланган хулоса ва амалий тавсиялар ишлаб чиқиш бўйича машғулотларда қатнашдилар.

Норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар ва уларнинг лойиҳаларини коррупцияга қарши жамоатчилик экспертизасидан ўтказиш ҳам муҳокамаларнинг асосий мавзуларидан бири бўлди. Хусусан, мансабдор шахсларнинг ҳаддан ташқари кенг ихтиёрий ваколатлари, ноаниқ мезон ва муддатлар, асоссиз истиснолар, ортиқча талаблар, тартиб-таомиллар ҳамда назорат жараёнларидаги шаффофлик билан боғлиқ хавф омилларини аниқлаш масалалари кўриб чиқилди. Шу билан бирга, Ўзбекистонда ННТларнинг қонунчилик ҳужжатларини коррупцияга қарши экспертизадан ўтказишдаги амалий иштирокига эътибор қаратилди.

Тадбирнинг амалий қисмида иштирокчилар жамоатчилик мониторинги, халқаро стандартлар ва жамоатчилик экспертизасини ўзаро уйғунлаштириш имкониятларини муҳокама қилдилар, тажриба алмашдилар ҳамда келгусидаги ҳамкорлик йўналишлари юзасидан фикр билдирдилар.

Бугунги шароитда коррупциянинг олдини олишда институционал механизмлар билан бир қаторда жамоатчилик фикрини мунтазам ўрганиш, аҳолининг давлат институтларига муносабати ва ишончини таҳлил қилиш, ижтимоий кайфиятдаги ўзгаришларни аниқлаш муҳим аҳамият касб этади. Шу нуқтаи назардан, давлат органлари, фуқаролик жамияти институтлари ва жамоатчилик фикрини ўрганувчи илмий-тадқиқот тузилмалари ўртасидаги ҳамкорлик коррупцияга қарши сиёсатнинг жамоатчилик эҳтиёжлари ва реал ижтимоий жараёнлар билан уйғунлигини таъминлашга хизмат қилади.